Jaarverslag 2016

Inleiding

 "In maart 1990 kwam de Commissie Meijers voor het eerst bijeen. Reeds drie maanden later was de ondertekening van de Schengen Uitvoeringsovereenkomst een feit. De commissie kwam dus veel te laat om het verdrag nog te kunnen tegenhouden. De ratificatie door de vijf verdragslanden zou evenwel nog jaren op zich laten wachten. Tijd genoeg om te proberen het tij te keren. Herman Meijers meende dat ‘een minnaar van de democratie niet anders kon dan hopen dat het tweede Verdrag van Schengen geen recht zou worden’. De ruim 25 jaren van het bestaan van de Commissie Meijers vallen samen met een – achteraf bezien stormachtige – ontwikkeling van het Europese asiel-, migratie- en strafrecht, ingebed in de al even overrompelend verlopende creatie van de Europese Unie." (Vijfentwintig jaar Commissie Meijers, Pieter Boeles, NJB, 22-04-2016- AFL. 16, p 1086).

Het jaar 2016 markeerde meer dan vijfentwintig jaar van de werkzaamheden van de Commissie Meijers. Al deze tijd hebben de leden van de Commissie zich vrijwillig ingezet om de rechtsstatelijkheid van de Europese Unie te bewaken, door te strijden voor de transparante en openbare toegang tot documenten, de toegang tot de rechter en bescherming van fundamentele rechten. Het 25-jarig bestaan werd gemarkeerd met een lustrumcongres in de Eerste Kamer der Staten-Generaal, waarvoor de planning al in het voorgaande jaar was begonnen. Onder voorzitterschap van Eerste Kamerlid dr. Tineke Strik werd het lustrumcongres gehouden met als thema ‘De Rechtsstatelijkheid van de Europese Unie’, hét kernthema van de Commissie Meijers in de afgelopen 25 jaar dat niets aan actualiteit heeft verloren. Tijdens het congres werden twee thema's verder uitgelicht in twee sessies: 1) de bescherming van persoonsgegevens en 2) de transparantie/openbaarheid van documenten in de EU. Daarnaast is er door het Nederlands Juristenblad een uitgave gewijd aan dit belangrijke moment voor de Commissie Meijers.

Gebaseerd op verscheidene ontwikkelingen in 2015, waar vele burgers van de Europese Unie door werden opgeschrikt, zagen de instanties van de Europese Unie zich genoodzaakt een groot aantal maatregelen te nemen om deze ontwikkelingen in goede banen te leiden. Zeven voorstellen van de Europese Commissie werden gepresenteerd om de komst van vluchtelingen en migranten een halt toe te roepen en/of beter beheersbaar te krijgen. Deze voorstellen volgden op de afspraken die onder Nederlands voorzitterschap op 18 maart 2016 met Turkije werden gemaakt en die werden gepresenteerd als the EU-Turkey statement. Daarnaast werd ook een aantal voorstellen voor nieuwe en gewijzigde wetgeving gepresenteerd, bedoeld om de buitengrenzen van de EU beter te bewaken. Terrorismebestrijding werd een prioriteit en zo ook de antiterrorisme-richtlijn die met spoed door de Raad en het Europees Parlement werd aangenomen. De rol van de Commissie Meijers als waakhond van de Europese Unie bleek gezien deze ontwikkelingen ook dit jaar weer onmisbaar.

Wat betreft transparantie zag de Commissie Meijers een aantal positieve ontwikkelingen waaronder het indienen van een initiatiefwet in de Tweede Kamer, die de toegang regelt van Europese documenten aan het Nederlandse Parlement. De twee adviezen die de Commissie Meijers over dit onderwerp schreef, zijn vaak gebruikt en geciteerd in de Eerste en de Tweede Kamer. Verder werden de adviezen van de Commissie Meijers gebruikt voor mondelinge en schriftelijke vragen van Nederlandse parlementariërs aan de regering, zoals bijvoorbeeld commentaar CM1606 over het herziene pakket Slimme Grenzen. In de briefing van het Europees Parlement over terrorismebestrijding werd commentaar CM1603 geciteerd en Europarlementariërs gebruikten ook onze andere adviezen veelvuldig; in sommige gevallen dienden ze ook als input voor standpuntbepaling van het Europees Parlement. Verder dienden ze als input voor conferenties, debatten en discussies, zowel op nationaal niveau alsook – en vooral – op Europees niveau. Een overduidelijk succes is het wegstemmen van het Bosmanwetsvoorstel in september 2016, waarover de Commissie Meijers al in 2014 kritisch advies uitbracht, welke in een brief aan de Tweede Kamer werden herhaald.

De adviezen van de Commissie Meijers worden geschreven door de leden die het werk vrijwillig doen en ongeveer eens per zes weken plenair vergaderen. De dagelijkse werkzaamheden van de Commissie worden uitgevoerd door de secretaris (0.89 fte) met de assistentie van de administratieve secretaresse (0.17 fte) en onder leiding van de voorzitter Theo de Roos (em. hoogleraar straf(proces)recht, Universiteit van Tilburg) en twee vice-voorzitters: Jannemieke Ouwerkerk (hoogleraar Europees Strafrecht, Universiteit Leiden) en Maarten den Heijer (universitair docent internationaal recht, Universiteit van Amsterdam).

Het werk van de Commissie Meijers zou niet mogelijk zijn geweest zonder de steun van Stichting Migratierecht Nederland, VluchtelingenWerk Nederland, Stichting Democratie en Media, de Nederlandse Orde van Advocaten, het UAF, het NJCM en Art. 1/ Radar, voor wier steun we zeer erkentelijk zijn.

Lees hier ons volledig jaarverslag.